Andzhey Vayda

Andjey Vayda - jahon darajasida mashhur Polsha teatr va kino rejissyori, Faxriy Oskar va Faxriy Oltin Ayiq sohibi, dunyo kino san'atiga qo'shgan hissasi uchun Oltin Arslon bilan taqdirlangan. U 1926-yil 6-martda Polshaning Suvalki shahrida, ofitser va o'qituvchi oilasida tug'ilgan. 1939-yilda uning otasi Yakub Vayda, otliy artilleriya ofitseri, Sovet qo'lida asirga tushib, otib o'ldirilgan. Andjeyning yoshligi nemislar tomonidan bosib olingan mamlakatda o'tgan. Urush boshlanishida u 7-sinfni bitirgan va maktabni tark etgan. Mamlakat uchun qiyin paytda Andjey nemis ustaxonalarida chizuvchi, yuk tashuvchi va omborchi bo'lib ishlagan. Urush tugaganidan keyin Vayda Krakovdagi tasviriy san'at akademiyasiga o'qishga kirdi va rasmni o'rgandi. Ammo kursni tugatmadi va kino san'atini o'rganishga qaror qildi. Vayda Lodj kino maktabining rejissura fakultetiga o'qishga kirdi. 1954-yilda o'qishni tugatgandan so'ng, u o'zining debyut filmi - Bogdan Cheskaning ssenariysi bo'yicha "Pokolenie" (1954) filmini chiqardi. Film antifashist qarshilik harakatlari, Varshava yashirinchi yoshlarining hikoyasi haqida. Keyinchalik, bu filmda kichik rol o'ynagan va hali hech kimga mashhur bo'lmagan Roman Polanski, "polsha kinosining tarixi aynan shu film bilan boshlangan" deb aytgan. Ikki yildan so'ng, 1956-yilda "Kanal" filmining chiqishi bilan Vayda keng shuhratga erishdi va bu film bir qancha xalqaro mukofotlarga sazovor bo'ldi. Ushbu ish uchun Vayda Kann kinofestivalida birinchi marta "Jury maxsus mukofoti"ni oldi. Keyinchalik u ko'plab mukofotlarni qo'lga kiritdi. Masalan, 1959-yilda uning "Kul va olmos" (1958) filmi Venetsiya kinofestivalini zabt etdi. Andjey haqiqatan ham dunyoga "kinochilik Polshasini" ochdi. Shuningdek, 1950-yillarning oxiridan boshlab Andjey Vayda teatr rejissyori sifatida ishlagan va "Gamlet", "Beso", "Jinoyat va jazo" kabi spektakllarni sahnalashtirgan. Andjey Vaydaning filmlari birin-ketin Evropani, so'ngra Amerikani zabt etdi. "Va'da qilingan yer" (1974), "Vilkodagi qizlar" (1979) va "Temir odam" (1981) filmlari "Oskar" mukofotiga nomzod bo'lgan. Rejissyor har doim fuqarolik pozitsiyasi bilan ajralib turar edi, masalan, sovet davrida u stalinizmni qattiq tanqid qilishdan qo'rqmagan. Andjey aktrisa Beata Tishkevichga turmushga chiqgan va undan bir farzandi bor. Ikkinchi marta u rassom va aktrisa Kristina Zaxvatovichga turmushga chiqdi, u ham rejissorning filmlarida rol o'ynagan.