Ken Rassel

Genri Kennet Alfred Rassel – taniqli ingliz rejissyori, aktyor va ssenariy muallifi, koʻp marta Oskarga nomzod boʻlgan, "Sevib qolgan ayollar", "Iblislar", "Tommi" va boshqa koʻplab asarlar bilan mashhur. Ken Rassel 1927 yil 3 iyulda Soutgempton shahrida tugʻilgan va Ethel va Genri Rassellarning ikki oʻgʻlining eng kattasi boʻlgan. Uning otasi poyabzal doʻkonining egasi boʻlib, shiddatli tabiatga ega edi, shu sababli, kelajakdagi rejissyor koʻp vaqtini onasi bilan kinoteatrda oʻtkazgan, onasi esa ruhiy jihatdan sogʻlom emas edi. Rassel Valtemstouda London chekkasidagi xususiy maktabda oʻqigan, keyinchalik Texnika kollejida fotografiyani oʻrgangan. Oʻn yoshida unga birinchi kamerasi sovgʻa qilingan. Shuningdek, Ken bolaligidan balet raqqosasi boʻlishni xohlagan, ammo buning oʻrniga Dengiz kollejiga oʻqishga kirdi, lekin u yerda oʻqishni tugatmagan holda qochib ketib, savdo floti safida xizmat qilish uchun bordi. Uning hikoyalariga koʻra, u yerda soatlab quyosh ostida navbatchilik qilishga majbur boʻlgan, chunki uning aqldan ozgan kapitanining Yaponiya suv osti kemalaridan qoʻrqqani uchun, garchi urush allaqachon tugagan boʻlsa ham. Kontrakt tugagandan soʻng, Ken bolaligidagi balet orzusini haqiqatga aylantirishga qaror qildi: Mariinskiy teatrining sobiq xoreografi boʻlgan muhojirning oldida oʻqidi va hatto truppa bilan gastrollarda qatnashdi, shu bilan birga bolaligidagi boshqa ishtiyoqi – fotografiyani ham unutmasdi. Uning "Teddy Girl" seriyali suratlari "Picture Post" jurnalida nashr etildi va u 1959 yilgacha mustaqil hujjatli fotograf sifatida ishlagan. 1959 yildan keyin uning qisqa metrajli filmlari, xususan "Ameliya va farishta" filmi unga BBCda ish topishga imkon berdi, u yerda 1970 yilgacha hujjatli filmlar suratga oldi. Ushbu davrdagi eng mashhur asarlari "Elgar", "Aysedora Dunkan", "Yoz qoʻshiklari". Bir marta intervyusida u "Yoz qoʻshiklari" filmni oʻzi yaratgan eng yaxshi film deb aytgan va unda birorta ham kadrni oʻzgartirmas edi. "Elgar" BBCda aktyorlarning turli yoshlarini ishga solib tarixni tiklash uchun foydalanilgan birinchi toʻliq metrajli biografik film boʻlib, oʻsha vaqtdagi anʼanaviy fotosuratlar va hujjatli kadrlar oʻrniga. Rasselning televizion ishlarini yorqin va gʻazablantiruvchi deb hisoblash mumkin. Masalan, "Yetti pardali raqs" filmi Shtrausni yorqin tarafidan emas, balki uning bir sahnada natsistlar yahudiy mahbusni qiynab, shu bilan birga bastakorning musiqasidan zavqlanishini koʻrsatgan. Shtraus oilasi bundan juda gʻazablanib, filmni 2019 yilgacha taqiqlash huquqini qoʻlga kiritgan. Rasselning birinchi toʻliq metrajli badiiy filmi "Fransuzcha libos" boʻldi, ammo bu film tijoriy muvaffaqiyatsizlikka uchradi va tanqidchilar tomonidan yoqilmadi, natijada u BBCga qaytib, 1960-yillarda bir necha biografik lentalarni suratga oldi. Uning katta ekrandagi ikkinchi urinishi "Bir milliard dollarga teng miya" filmi ham Rasselga eʼtirof keltirmadi. Ammo 1969 yilda u oʻzining tashrif kartasi deb hisoblangan "Sevib qolgan ayollar" filmni suratga oldi. Film kino tarixida birinchi marta erkak jinsiy organlarini ochiq suratga olingan boʻlib, bir necha Oskarga nomzod boʻlgan, shu jumladan eng yaxshi rejissyorlik nominatsiyasida oʻzi ham nomzod boʻlgan. 1970 yilda "Musiqa ixlosmandlari" filmi, Chaykovskiy haqidagi biografik film chiqdi, keyingi yilda esa "Iblislar" filmi chiqdi, bu filmda ruhoniy cherkov va davlatdagi korruptsiyaga qarshi kurashadi. Filmda rohibalarning jinsiy hayoti kabi shov-shuvli sahnalar bor edi va Britaniyada sakkiz hafta davomida kassa yigʻimlarida birinchi oʻrinni egallagan. Mashhur kino tanqidchisi Aleksandr Uoker filmeni "dahshatli odobsizlik" deb atagan va ularning birgalikda ishtirok etgan tok-shouda Rasselni gazeta bilan urib yuborgan. Keyinchalik "Doʻst" filmini suratga oldi, unda mashhur model Twiggi bosh rolni oʻynagan, soʻng 1972 yilda "Yovvoyi messiya" filmini, fransuz haykaltarosh Anri Godier haqidagi biografik filmni suratga oldi, u Birinchi jahon urushi paytida okoplarda 23 yoshida vafot etgan. 1975 yilda "Tommi" mzyukali filmi, "The Who" guruhining rok-operasi asosida chiqdi, film Britaniyaning asosiy kino-chartistida rekord darajadagi oʻn toʻrt hafta birinchi oʻrinni egallagan, shuningdek, bir yil davomida kinoteatrlar toʻla toʻla boʻlgan. 1980 yilda chiqqan "Oʻzgargan holatlar" filmi rejissyorning odatdagi janridan ozgina chetga chiqqan boʻlib, unda Rassel murakkab vizual effektlardan foydalanib, galyutsinatsiyalarda oʻzining oʻziga xos diniy va jinsiy tasvirlarini beradi. 1980-yillarning ikkinchi yarmida Rassel oʻz ijodini moliyalashtirish uchun mustaqil kompaniyalardan imkoniyat topdi va shu davrda "Gotika", "Aria", "Istaklar uygʻotishi" filmlari chiqdi. 1991 yilda "Namus qamoqchisi" va "Fohisha" filmlari chiqdi. 1990-yillarning boshidan boshlab, Rassel mashhur shaxsiyatga aylandi: uning shuhrati va noaniq shaxsi uning soʻnggi ishlaridan koʻra koʻproq eʼtibor tortdi. U koʻp jihatdan oʻz mablagʻlariga tayanib, filmlar suratga olishni davom ettirdi. 1995 yil may oyida u Gollivudda oʻzining ishlariga retrospektiva topshiriqqa sazovor boʻldi, unga Rasselning eng muvaffaqiyatli va ziddiyatli filmlari, shuningdek, bir necha erta BBC asarlari kiritilgan. 2004 yildan boshlab Rassel Uels universitetining professori boʻlgan. Ken Rassel toʻrt marta turmushga chiqqan. Uning birinchi xotini Shirli Rassel 1978 yil ajrashgunga qadar uning barcha filmlarida liboslar boʻyicha rassom boʻlgan. Rejissyorning sakkiz farzandi bor: Aleks Rassel, Jeyms Rassel, Ksavier Rassel, Tobi Rassel, Viktoriya Rassel, Molli Rassel, Rubert Rassel va Reks Rassel. Ken Rassel 2011 yil 27 noyabrda 84 yoshida oʻz uyida tabiiy sabablarga koʻra vafot etgan.