Oliver Stoun

Rijissor Oliver Stounning familiyasi tosh deb tarjima qilinishi mumkin, yoki qimmatbaho tosh deb, kontekstga qarab. Shubhasiz, u jahon kino san'atining tojini bezatuvchi qimmatbaho toshlarning biridir. Uilyam Oliver Stoun 1946 yil 15 sentyabrda Nyu-Yorkda tug'ilgan. Uning otasi yahudiy millatdan, onasi fransuz millatdan bo'lib, o'g'ilni evangelist an'analarida tarbiyalaganlar. Oliverga 15 yoshga to'lganida, ota-onasi ajralishgan – dada do'stlarining xotinlari bilan ko'p munosabatlarida ayblangan. 1965 yilda Stoun prestijli Yel universitetiga hujjat topshirdi, u yerda uning kursdoshlari orasida AQSHning kelajakdagi prezidenti Jorj Bush kichik ham bor edi. Lekin kelajakdagi rejissorga mashhur o'quv joyining devorlari zerikarli tuyuldi va u bir yildan kam vaqt o'qimay, o'qishni tashlab, Vyetnamga, Saygonga ingliz tilini o'qitishga jo'nadi. Taxminan bir yildan keyin Stoun AQSHga qaytib keldi va keyin Meksikaga sayohat qildi. 1967 yilda Oliver armiyaga chaqirildi. Bu Vyetnam, bu urush edi. Yosh yigit bir yildan ko'proq vaqt frontda bo'lib, ikki marta yaralangan va o'z jasorati uchun harbiy mukofotlar olgan. Demobilizatsiyadan keyin hayotda nima istayotganini aniq bilgan holda, Oliver Stoun Nyu-York universitetiga rejissyor Martin Skorseze kursiga kirdi. O'smirlik chog'ida Oliver Luis Byunyuel va Jan-Lyuk Godarning kinosi bilan oshiq bo'lgan va, hayotni yashab, urushib, odamlarga aytadigan so'zlari borligini qaror qilgan. U o'z ssenariylarini ishlab chiqa boshladi, taksi haydovchiligi bilan qo'shimcha daromad topib, Skorsezening birinchi kinoproektlarida ishtirok etdi. 1971 yilda Oliver o'zining birinchi filmini – "Vyetnamdagi oxirgi yil" qisqa metrajli filmini yaratdi. Keyinchalik u yana Vyetnam mavzusiga murojaat qilib, mashhur trilogiyani yaratdi: "Vzvoda" (1986), "To'rtinchi iyulda tug'ilgan" (1989) va "Osmonda va yerda" (1993). Ammo bu muhim ishlar debyutdan 15 yildan keyin paydo bo'lgan. O'sha paytda, 70-yillarning oxirida, Stoun ssenariy yozishga e'tibor qaratishga qaror qildi. 1976 yilda Oliver Los-Anjelesga ko'chib o'tdi va Alan Parkerning "Polunochniy ekspress" (1978) filmining ssenariysi ustida ishledi. Syujet haqiqiy voqea asosida yaratilgan bo'lib, u 1970 yilda yosh amerikalik Billi Xeys bilan sodir bo'lgan. Ushbu ssenariy uchun Stoun Amerika kino akademiyasining birinchi "Oskar" mukofotini oldi. Ssenariy muallifi sifatida Oliver "Konan Varvar" (1982), "Sharmli yuz" (1983), "Ajdar yili" (1985) kabi unutilmas filmlarni yaratdi. 1986 yilda esa Vyetnam trilogiyasining birinchi qismi – "Vzvoda" chiqdi, unda u prodyuser, ssenariy muallifi va rejissyor bo'lib ishtirok etdi; film natijada "Oskar" mukofotiga 7 nominatsiya olib, ulardan to'rttasida g'alaba qozondi, shu jumladan eng yaxshi film va eng yaxshi rejissura uchun. Keyin "To'rtinchi iyulda tug'ilgan" (1989) filmi chiqdi va yana katta muvaffaqiyat va eng yaxshi rejissura uchun "Oskar" mukofoti. 1991 yilda Stounning 60-yillar haqidagi ikki filmi chiqdi: biri – kultli musiqachi Jim Morison, The Doors rok-guruhi rahbari haqida, ikkinchisi – "J.F.K." – AQSH prezidenti Jon Fitsjerald Kennedining Dallasda o'ldirilishi haqidagi mualliflik versiyasi. "J.F.K." sakkizta "Oskar" nominatsiyasini oldi, ammo faqat ikkitasini – operatorlik va montaj uchun. Muhim bo'lishi kerakki, Oliver Stoun – zamonaviy kino xodimlarining biridir, u o'zining siyosiy qarashlarini ijodining boshiga qo'yadi. Uni siyosat va siyosatdagi shaxslar qiziqtiradi. 2003 yilda "Sundens" mustaqil kino festivalida "Komandante" hujjatli filmi namoyish etildi. Film Kuba rahbari Fidel Kastroning Gavanada Stounga bergan intervyusi asosida yaratilgan. Oliver Stoun va uning ijodi haqida cheksiz gapirish mumkin. 90-yillarning o'rtalaridan beri Gollivud va jahon jamoatchiligi rejissorni "kultli" deb ataydilar, lekin u har qanday shtamplarga qarshi chiqadi va bu o'zi yoqtirmaydigan Gollivudni yoqtirmaydi. Uning "Oskar" mukofotiga 31 nominatsiyasi bor, ulardan 8 tasi aktyorlik ishlari uchun. U uch marta turmushga chiqqan, uchta farzandi bor. Ustadning so'nggi ishlaridan biri – 2012 yilda chiqqan "O'ziga xos xavfli" jinoyat trilieri va bu film sevgi haqida. "Ayol juda chiroyli va mukammal model bo'lishi mumkin, u mukammal suratga olingan bo'lishi mumkin, lekin u kinoekranda paydo bo'lganda, bu ishlamaydi, – deydi Oliver Stoun. – Ammo nima ishlaydi, bu jismoniy go'zallik va intellektual maydonning o'ziga xos uyg'unligi... Shundayroq".