Stenli Kubrik

Stanli Kubrik – dunyoda eng buyuk kino ijodkorlaridan biri sifatida tan olingan, turli janrlarda, romantik komediyadan qo'rquv filmlariga qadar ijod qilgan mashhur amerikalik rejissyor, ssenariy muallifi, prodyuser, operator va montajchi. U "Spartak", "Lolita", "Kosmik odissey 2001", "Zavodnoy apelsin", "Siyanish", "S keng yopiq ko'zlar" va boshqa filmlari orqali dunyoviy shuhratga erishgan. Stanli Kubrik 1928-yil 26-iyulda Angliyaning Xartfordshir grafligining janubiy qismidagi Sent-Olbanz shahrida tug'ilgan. U oilada ikki farzandning birinchisi bo'lib, otasi mashhur vrach Jak Leonard Kubrik va onasi Sedi Gertuda (Perveler)ning o'g'li edi. O'g'il tug'ilgandan olti yil o'tgach, oilada qizi Mariya Barbara dunyoga keldi. Ota-onasi yahudiy oilalaridan chiqqan bo'lib, otasi tomonidan ajdodlari Polsha, Avstriya va Ruminiya ildizlariga ega edi. Ota Jak o'g'ilning kelajakdagi rejissyor bo'lishida katta hissa qo'shgan. O'g'ilga o'n ikki yoshida shaxmat o'ynamoqni o'rgatgan va keyinchalik Kubrik bu ishtiyoqni butun umri davomida davom ettirgan. Kubrik-ota o'g'ilni fotografiya san'ati bilan birinchi bo'lib qiziqtirgan va unga kamera sovg'a qilgan. Umuman, bola ota-onasining mehru erkinlik muhitida o'sgan. Uilyam Govard Taft maktabidagi o'qishini rejissyor sovuq qabul qilgan va uning fikricha, o'qituvchilar o'quvchilarni qiziqtira olmayotgan edi. Ota-onasi Stennini Los-Anjelesda yashovchi qarindoshlariga jo'natgan va keyinchalik u Nyu-Yorkdagi City College kurslariga qo'shilgan, ammo bu ham unga yoqmagan. 1946-yilda Kubrik Look jurnalida fotograf sifatida ish boshlagan va u yerda kelajakdagi xotiniga, Toba Ette Metsga uchradi. Ularning nikohi uch yil davom etdi. Shu davrda Kubrik kino san'ati tomon e'tiborini qaratdi. 1951-yilda do'sti Aleks Singerning taklifidan so'ng u birinchi marta suratga olish fikrini o'yladi. Kubrikning dastlabki ishlariga uchta qisqa metrajli hujjatli film kiradi: "Kun jangi", "Dengiz chavandozlari" va "Uchayotgan padre" – bu filmlar uning o'ziga xos operatorlik uslubida yaratilgan va keyingi ijodi davomida saqlanib qolgan reklamaga o'xshash roliklar edi. Kubrikning birinchi badiiy loyihasi 1953-yilda suratga olingan qisqa metrajli harbiy film "Qo'rquv va shahvat" bo'ldi. Keyinchalik u bu debyut ishidan uyalib, uning televideniyeda efirga uzatilmasligi uchun hamma narsani qilgan. Shu davrda Kubrikning hayotida ikkinchi muhim ayol, avstriyalik Rut Sobotka paydo bo'ldi. Rut uning yangi badiiy filmi "O'ldiruvchi o'pishlar"da bir rolni ijro etgan. Kubrikning barcha dastlabki filmlari shaxsiy jamg'armalar va do'stlarining puli hisobiga suratga olingan edi. Keyinchalik "O'ldirish", "Shuhrat yo'llari" va "Lolita" filmlari prodyuser Jeyms B. Xarris tomonidan moliyaviy qo'llab-quvvatlanadi. Ikkinchi film suratga olinayotgan paytda rejissyor nemis Kристиan Xarlan bilan uchrashib, u uning uchinchi va oxirgi xotiniga aylandi. Kubrikning birinchi tijoriy muvaffaqiyatli loyihasi tarixiy film "Spartak" bo'lib, unda prodyuser va bosh rol ijrochisi sifatida mashhur aktyor Kirk Duglas ishtirok etgan. Ikki yildan so'ng, "Lolita" filmidagi shov-shuvli suratga olish uchun Kubrik AQShga qaraganda qonuniy jihatdan yumshoqroq bo'lgan Angliyaga ko'chib o'tdi. Dastlab Britaniyani vaqtinchalik boshpana sifatida ko'rib chiqqan bo'lsa-da, rejissyor keyinchalik u yerda abadiy joylashdi. Kubrik bir qator muhim kino shahkaralarini yaratdi, jumladan "Kosmik odissey 2001", "Zavodnoy apelsin", "Siyanish", "To'liq metall qobiq" va umrining oxirigacha rejalashtirilgan bir qancha loyihalar bilan shug'ullanib keldi. Stanli Kubrik 1999-yilda bahorda uyqusida yurak hujumidan vafot etdi.