Tim Byorton

Tim Burton (Timothy Burton) — rassom, animatsionchi, ssenariy yozuvchi, rejissyor, prodyuser, shoir va klipmeaker. 2010-yilda Venetsiya kinofestivali juriysi raisi boʻlgan. Yetti oʻndan ortiq ishlarning muallifi boʻlib, ularning koʻpchiligi nufuzli xalqaro mukofotlar bilan taqdirlangan. 25-avgust 1958-yilda tugʻilgan. Kelajakdagi mashhur ustaning bolaligi, ekranga eng gʻayrioddiy tasvirlar va hikoyalarni aks ettirgan va qorongʻu, uslubiy va kinoya havasli filmlarning asosiy yaratuvchisi boʻlgan, Kaliforniyadagi kichik shaharchada oʻtgan. Rejissyorning ota-onasi sanʼatdan uzoq edi, ammo uning akasi Deniyel Burton ham mashhur rassom boʻlib shuhrat qozongan. Erta bolalikdan boshlab Burton, oʻzining tan olishiga koʻra, oʻzini yolgʻiz bolakay his qilgan va tengdoshlar bilan muloqotni kino tomosha qilish va pank musiqasini afzal koʻrgan, chizishga qiziqib qolgan. Ustadning oʻz shahrini idrok etishi "Edvard qoʻllari pichoq" filmida aks etgan. Maktabni tugatgandan soʻng, u Kaliforniya sanʼat institutiga animatsiya fakultetiga oʻqishga kirib, chizishni davom ettirgan va multfilm va badiiy filmlar uchun hikoyalar oʻylab topgan. Oʻquv ishlarini yozish oʻrniga Burton qisqa metrajli filmlar yaratish bilan shugʻullanib kelgan. Uning maktab va universitet davridagi koʻpgina gʻoyalari va ishlarining yoʻqolgan deb hisoblanadi. Universitetni tugatgandan soʻng, rassom Uolt Disney studiyasidan qahramonlar dizayneri, keyinchalik animatsionchi lavozimiga taklif olgan. Studiyada ishlagan vaqtda, uni bir necha marta ishdan boʻshatib, keyin takroran chaqirgan, Burton "Ustozlar halqasi" va "Tron" kabi ishlarning yaratilishida ishtirok etgan. Ammo keyinchalik u Disney studiyasidagi ishni armiya xizmatiga qiyoslab kelgan. Rejissyorning birinchi filmi "Frankenvini" 1984-yilda yaratilgan, ammo studiya rahbarlari uni juda qorongʻu va Disney multfilm formatiga mos kelmasligi sababli, prokatga chiqarmagan. Shunga qaramay, "Frankenvini" studiyalar uchun promo-nusxalari komik Pol Rubensning qoʻliga tushib, u Burtonning iqtidorini va atrofga gʻayrioddiy qarashini qadrlagan. Aynan Rubens tufayli Burton oʻzining birinchi toʻliq metrajli filmi "Pi-Vi katta sarguzashtini" suratga olish topshiriqini olgan. Diqqatga sazovor, Tim Burtonning keyingi ijodiy faoliyati uning hayotida doʻstlarining ishtiroki bilan ikki katta davrga boʻlinadi, ular rejissyorning ilhom manbalari boʻlgan. Rassom, striptiz raqqosasi va aktrisa Liza Meyri bilan birga yashagan davrda Burton "Edvard qoʻllari pichoq", "Ed Uod", "Mars hujum qilmoqda" va "Uyquli daryo" kabi shodievrlarni suratga olgan, bu esa Burton-Depp juftligini kino "shohlik yoʻliga" olib kelgan. Jonni Depp rejissyorning koʻp filmlarida suratga tushib, ekranda koʻplab esda qolarli obrazlarni yaratgan. Bu davrda Tim Burton juda koʻp loyihalar ustida ishlagan, bu esa unga bir qancha keyinchalik mashhur boʻlgan filmlarda ishtirok etishga xalaqit bergan. Birinchi katta muvaffaqiyat Burton uchun 1989-yilda "Betmen" va 1992-yilda "Betmen qaytadi" filmlari bilan kelgan, bu filmlar "betmeniyani" 1990-yillardagi madaniy hodisa sifatida qayta jonlantirgan. 2001-yilda "Maymunlar sayyorasi" filmining suratga olish jarayonida Burton mashhur Britaniya aktrisa Xelena Bonem Karter bilan ishqiy munosabatni boshlagan. 2001-2012-yillar oraligʻida rejissyor "Katta baliq", "Charli va shokolad fabrikasi", "Arusi oʻlik" va "Syuini Todd, Filit-stritdagi jin-parikmaxchi" kabi filmlarni suratga olgan. "Katta baliq" filmini tanqidchilar va tomoshabinlar rejissyorning muvaffaqiyatsizligi deb hisoblagan va hatto uning ijodiy inqiroz haqida gapirishgan, garchi u chuqur syujet va ajoyib aktyorlar tarkibiga ega boʻlsa ham. Shunga qaramay, "Katta baliq"dan keyin dunyo prokatiga chiqqan filmlar, shu jumladan muxlislar kutgan "Alysa mamlakati moʻjizalari" filmi, faqat Burtonning zamonaviy eng gʻayrioddiy va yorqin rejissyorlaridan biri ekanligini tasdiqlagan.